Απεχθές χρέος

Η έννοια του «απεχθούς χρέους» εμφανίζεται για πρώτη φορά στο Διεθνές Δίκαιο με αφορμή την άρνηση των ΗΠΑ να εξοφλήσουν το χρέος της Κούβας προς την Ισπανία το 1898. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν τότε ότι το χρέος της Κούβας προς την Ισπανία είχε δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα συμπαιγνίας της κουβανικής «ηγεσίας» με τους Ισπανούς πιστωτές προκειμένου να κερδοσκοπήσουν εις βάρος του κουβανικού λαού κατά τη διάρκεια της ισπανικής αποικιοκρατίας.

Για το λόγο αυτό οι ΗΠΑ, που εν τω μεταξύ είχαν καταλάβει την Κούβα μετά τον αμερικανο-ισπανικό πόλεμο, αρνήθηκαν την εξόφληση του κουβανικού χρέους στην Ισπανία.

Μερική εφαρμογή της ρήτρας του «απεχθούς χρέους» έγινε και το 1919 από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, με αφορμή τα πολωνικά χρέη προς τις κυβερνήσεις της Γερμανίας και της Πρωσίας.

Στην πορεία, η Σοβιετική Ένωση, το 1921, αρνήθηκε να πληρώσει το τσαρικό χρέος με την αιτιολογία ότι κανένας λαός δεν ήταν υποχρεωμένος να πληρώσει χρέη προς τους δανειστές του που τον είχαν αλυσοδέσει επί αιώνες.

Ακολούθησε το 1923 η γνωστή υπόθεση «Μεγάλη Βρετανία κατά Κόστα Ρίκα», στην οποία έγινε για πρώτη φορά δεκτή η εφαρμογή της θεωρίας του «απεχθούς χρέους».

Πάντως, η θεωρητική επεξεργασία του δόγματος του «απεχθούς χρέους» οφείλεται στο Ρώσο καθηγητή Alexander Nahum Sack το 1927, που διατύπωσε στο Παρίσι με μεγαλύτερη σαφήνεια τους όρους και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της θεωρίας του «απεχθούς χρέους».

Έτσι, τρεις είναι οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία «απεχθούς χρέους»:

1. Ο δανεισμός να έγινε με ανήθικο και παράνομο τρόπο, χωρίς τη συγκατάθεση των πολιτών, στη βάση μιας λεόντειας σύμβασης.

2. Τα δάνεια να μην χρησιμοποιήθηκαν προς το συμφέρον του λαού και της χώρας, αλλά, αντίθετα, να σπαταλήθηκαν σε δραστηριότητες που δεν ωφέλησαν το έθνος.

3. Ο πιστωτής να ήταν ενήμερος γι’ αυτή την κατάσταση και, παρά ταύτα, να προχώρησε στο δανεισμό.

Τη ρήτρα του «απεχθούς χρέους» χρησιμοποίησε πρόσφατα και ο Ισημερινός που διέγραψε μονομερώς ένα μεγάλο μέρος του δημοσίου χρέους του. Καθώς η υπερχρέωση των κρατών προχωρά με ταχύτατους ρυθμούς, η εφαρμογή της θεωρίας του «απεχθούς χρέους» κερδίζει συνεχώς έδαφος. Μάλιστα το ζήτημα του «απεχθούς χρέους» αποτέλεσε αντικείμενο και πρόσφατης μελέτης της ίδιας της Διεθνούς Τράπεζας.

Ειδική Επιτροπή για το «απεχθές χρέος»
Είναι πλέον σαφές ότι το σκάνδαλο Siemens αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη συγκρότηση ανεξάρτητης Επιτροπής, η οποία, όπως προτείναμε ήδη, θα εξετάσει τεκμηριωμένα το ζήτημα του «απεχθούς χρέους» στην περίπτωση της χώρας μας. Ανάλογη πρόταση έχει κατατεθεί και από τη Σοφία Σακοράφα.

Άλλωστε το σκάνδαλο της Siemens δεν αποτελεί το μοναδικό οικονομικό σκάνδαλο το οποίο οδήγησε σε υπερχρέωση συγκεκριμένες δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς. Υπάρχουν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, κι άλλες περιπτώσεις με «μαύρα ταμεία» και μίζες όχι μόνο γερμανικών, αλλά και γαλλικών και άλλων επιχειρήσεων.

Αλλά και ο τρόπος με τον οποίο προέκυψε η υπερχρέωση της χώρας στο πλαίσιο της Ευρωζώνης πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο της εν λόγω Επιτροπής, όπως επίσης και η αποικιοκρατική δανειακή σύμβαση Ελλάδας – κρατών Ευρωζώνης, η οποία μάλιστα δεν έχει καν κυρωθεί από την ελληνική Βουλή. Το ίδιο ισχύει και για τους όρους δανεισμού από το ΔΝΤ.

Προκειμένου να είναι αποτελεσματικό αλλά και αμερόληπτο το έργο της εν λόγω Επιτροπής, θα πρέπει να στελεχωθεί με προσωπικότητες που εγγυώνται πράγματι την αμεροληψία και την ανεξαρτησία.

Ταυτόχρονα, θα πρέπει να έχει την άμεση συμπαράσταση και συνεργασία της κοινωνίας των πολιτών, επιστημονικών φορέων αλλά και των σωματείων των εργαζομένων σε όλες τις ΔΕΚΟ και το Δημόσιο μια και οι εργαζόμενοι μπορούν να συμβάλλουν αποφασιστικά στην ενημέρωση της εν λόγω Επιτροπής.